Á bíl úti í rassgati
Á laugardagin hélt ég ræðu á flokkstjórnarfundi Samfylkingarinnar þar sem að málefni ungs fólks voru í fókus. Hér er vídjó af henni:
Ungt fólk í fókus - Kristín Soffía Jónsdóttir from Samfylkingin XS on Vimeo.
og hér er textinn í heild sinni:
Ungt fólk er fólk á aldrinum 18 til 35 ára. Ungt fólk er því menntaskólanemar, háskólanemar, ungt fólk á vinnumarkaði, ungir foreldrar, foreldrar, atvinnulausir, örykjar, brottfluttir, aðfluttir, íslendingar, nýir íslendingar og svo mætti lengi telja.
Við erum komin til að ræða málefni ungs fólks – hvað er að Íslandi í dag og hvað má laga – hvernig bætum við aðstæður ungs fólks.
Við getum endalaust setið og baktalað frúna í Hamborg. Það þarf að fella niður skuldir og auka framlög til LÍN - og hækka framfærslu - og gefa námslánin - og hækka húsaleigubætur - og lækka bensínskatta - og lækka tekjuskatt - og hækka persónuafslátt og… svo… framvegis.
Ég vil heldur tala um það hvað við gerum við peningana sem frúin í Hamborg gaf okkur.
Í dag eiga tæp 65% ungmenna bíl. Í dag, í kreppu, volæði og vosbús er ungt fólk að ráðstafa stórum hluta sinna tekna í bensín, tryggingar og afborganir af einkabíl – sem þau elska.
Í dag stunda tæplega 20 þúsund manns nám á háskólastigi.
Þar er mikið kvartað og kveinað af því að námslánin eru ekki nógu há og innritunargjöldin of há.
Í dag eru 60% nemenda á eigin bíl.
Samkvæmt FÍB kostar rekstur lítils fólksbíl tæpar 100 þúsund krónur á mánuði. – Okei - , segjum að bíllinn hafi verið gefins og tökum bara kostnað af rekstri, þá eru það rúmar 60 þúsund krónur á mánuði.
Á sama tíma og meirihluti háskólanema kýs að reka einkabíl niðurgreiðir borgin nemakortið í strætó. Held það kosti á bilinu 15-20 þúsund fyrir árið.
Af hverju kjósa nemendur þá að eyða sínum litlu tekjum í bíl frekar en að njóta og tjilla í strætó eða efla heilsu og vellíðan á tveimur jafnfljótum eða á hjóli?
Ég hef sjálf verið í háskóla, reyndar hef ég verið svo mikið í háskóla og stundað nám í svo mörgum mismunandi deildum að ég íhugaði á tímabili að gerast námsráðgjafi. “Nei ekki fara í lífenfnafræði, massa leiðinlegt í verklegu, nei ekki fara heldur í Stjórnmálafræði, Hannes Hólmsteinn er ekki að gera góða hluti…”
En í dag er ég byrjuð að borga af námslánunum og bölva því í hljóði hvað valkvíði á háskólastigi er dýr. Ég er algjörlega ósammála þeim sem vilja að framfærslan hækki, ég er fegin því að skulda ekki meira – nógu mikið skulda ég samt. Ég komst af, ég svalt ekki, ég fór út að djamma og meira að segja til útlanda. Þetta gat ég þrátt fyrir að ég næði ekki 100 þúsund krónum á mánuði. Hvernig? Jú, með því að búa í ódýru húsnæði og með því að reka ekki bíl.
Tveir punktar –ódýrt húsnæði, enginn bíll.
Okei – verum sanngjörn, ekki allir kjósa að keyra á bíl, sumir verða að vera á bíl vegna þess að þeir eiga við fötlun að stríða, lifa flóknu lífi fullu af börnum eða af því að þeir búa úti í rassgati.
Við fyrstu tveimur punktunum er lítið að gera en við getum aðstoðað fólk við að búa ekki úti í rassgati. Þegar ferðavenjur á höfuðborgarsvæðinu eru skoðaðar sjást skýr skil eftir því hvar í borginni fólk býr. 80% nemenda og kennara við HÍ sem búa austan Kringlumýrarbrautar koma á eigin bíl , tæplega 60% þeirra sem búa í Laugardal, Háaleiti og Hlíðum, 40% þeirra sem búa í vesturbæ en aðeins tæp 30% þeirra sem búa í miðbænum.
Í dag er það skylda borgarinnar að bjóða upp á góðar íbúðir á viðráðanlegu verði, ekki úti í rassgati heldur hérna, á miðsvæði Reykjavíkur, þannig að fólk hafi val um það hvernig það
ráðstafi sínum tekjum. Eftirfarandi var samþykkt í borgarstjórn á dögunum:
“Að Reykjavíkurborg stuðli að fjölgun leiguíbúða og búseturéttaríbúða, hvort sem er í eigu húsnæðissamvinnufélaga, félagasamtaka og/eða einkaaðila, einkum á miðlægum svæðum sem auðvelt er að þjóna með almenningssamgöngum.”
Þetta er borgarstjórn búin að segjast ætla að gera, það er með þrýstingi frá ykkur og okkur sem þetta verður að veruleika. Við eigum að byggja upp á Héðinsreit, við Hlemm og á Hafnarsvæðinu og bjóða þeim sem vilja - bíllausan lífstíl í þéttri byggð. Á næstu árum er þörf fyrir 9000 íbúðir miðsvæðis og ef við viljum anna þeirri eftirspurn þá verður flugvöllurinn að víkja.
Að efla strætó og bæta aðstöðu fyrir gangandi og hjólandi er ekkert krúttverkefni umhverfissinna. Aðförin að einkabílnum er ekki öfgakennt fasistasamráð uppgjafarhermanna úr Saving Iceland.
Að bjóða fólki raunverulega upp á það að leggja bílnum, eða allavega öðrum bílnum og nýta sér aðra samgöngumáta er brýnasta verkefnið núna. Þannig spörum við heimilunum tugi þúsunda á hverjum mánuði og bætum heilsu og umhverfi.
Þegar strákarnir okkar fengu silfurverðlaun á Ólympíuleikunum þá veitti Ólafur Ragnar Grímsson þeim fálkaorðuna. Annað sæti og fálkaorða, veit Ólafur ekki að við öll erum heimsmethafar í ótal hlutum, samt erum við ekki með neina fálkaorðu? Veit Ólafur ekki að við ökum mest og eigum flesta bíla? Að við erum í fyrsta sæti þegar skoðuð er mengun frá samgöngum? Að við erum með flest bílastæði? Að við getum stolt sagt frá því að 47% af borgarlandinu fer undir, vegi, veghelgunarsvæði og bílastæði?
Auk þess erum við í heimsklassa þegar kemur að offitu og eigum heimsmet í hjartasjúkdómum. Öllum þessum árangri hefur íslenska þjóðin náð með því að segja: “Nei, ég þarf enga regnkápu, ég á bíl og á honum fer ég allt”
Þegar bílarnir spæna um á nagladekkjum um borgina og magn svifryks mælist það hátt að talið er heilsuspillandi hvað gerum við? Jú við segjum astmasjúklingum að loka gluggum og pössum að leikskólabörnin fari ekki út að leika og keyrum síðan að sækja feitu gríslingana okkar.
Gróðinn sem fæst með því að fækka bílum og kenna fólki að ganga um í regnkápum er allt í kringum okkur. Kostnaður við rekstur og viðhald gatna lækkar, verðmætt byggingarland losnar, gæði borgarinnar aukast, heilsa landsmanna batna og loftgæði verða betri.
Ungt fólk á ekki að þurfa að ráðstafa stórum hluta sinna tekna í bíl.
Ungt fólk á að hafa val.
Ungt fólk á ekki þurfa að taka þátt í að viðhalda menningu einkabílsins.
Ungt fólk á að heimta líflegt borgarumhverfi, betri almenningssamgöngur, fleiri göngugötur, betri hjólastíga og betra líf.
Ég spyr ungt fólk, viljið þið vera feit og fátæk í mengaðri borg inni í bíl eða viljið þið henda ykkur í regnkápu, labba hjóla eða taka strætó, með fulla vasa fjár og taka þátt í byggja upp gott og sjálfbært samfélag.
Ef ungt fólk er tilbúið að segja nei við bílnum þá er það skylda ríkis og sveitarfélaga að taka höndum saman og tryggja að almenningssamgöngur séu raunverulegur valkostur.
